Ларыса БАБРОЎСКАЯ: “Кожны вучань нагадвае мне жывы музычны інструмент, які чакае свайго часу…”

Ужо на працягу многіх гадоў ансамбль народнай музыкі “Весялуха” з’яўляецца своеасаблівым упрыгажэннем сталічнай сярэдняй школы № 170. Кіруе ім настаўніца музыкі Ларыса Георгіеўна Баброўская. Спачатку я пабывала на іх канцэрце, потым — на рэпетыцыях… Ларыса Георгіеўна — суботні госць сённяшняй “Настаўніцкай газеты”.

— Ларыса Георгіеўна, ваша школа, наколькі я ведаю, трымаецца на “трох кітах”. У першую чаргу яна славіцца сваёй пачатковай ваеннай кафедрай (на базе школы створаны раённы цэнтр дапрызыўнай падрыхтоўкі, дзе юнакі і дзяўчаты ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі Маскоўскага раёна сталіцы вывучаюць адпаведны прадмет). Другое — моцныя музычна-эстэтычныя традыцыі школы, назапашаныя за трыццаць мінулых гадоў. І трэцяе — гэта ўнікальны ансамбль настаўнікаў “Весялуха”, якім вы кіруеце. Раскажыце, калі ласка, аб гісторыі яго стварэння.

— Пачалося гэта ў 1990 годзе. Тады я працавала ў Пухавіцкім раёне дырэктарам Рудзенскай музычнай дзіцячай школы. Там і быў арганізаваны ансамбль народнай музыкі “Весялуха”. Ініцыятарамі і стваральнікамі былі я і мой муж Эміль Гайкавіч Дрнаян. Калектыў працаваў, набіраўся сіл. Мы паспяхова выступалі на многіх канцэртах, удзельнічалі ў конкурсах, былі ўзнагароджаны шматлікімі граматамі, дыпломамі. Калектыў у тыя гады стаў лаўрэатам абласных фестываляў народнай музыкі. Ансамбль “Весялуха” быў заўсёды жаданым госцем не толькі ў розных кутках Беларусі. Нас віталі ў Германіі, Польшчы, Францыі. Памятаю поўныя залы, якія горача апладзіравалі нам…

Ішоў час, і так атрымалася, што мне давялося пераехаць у Мінск. Мае дзеці хацелі вучыцца там. Цяпер яны ўжо дарослыя і таксама музыканты. А тады трэба было зрабіць ім крок насустрач. Я пакінула сваю працу, канцэртную дзейнасць і пераехала ў сталіцу.

— І трапілі вы на работу ў звычайную школу на ўскрайку вялікага горада?

— Яшчэ да таго, як я вырашыла ўладкавацца на работу, у мяне была мэта аднавіць ансамбль. Я хацела прадоўжыць справу, якую калісьці пачала разам з маім мужам, якога ўжо няма. У душы я музыкант, і галоўнае, мне гэта падабаецца. Я па-іншаму не магу, не ўмею — музыка мяне заўсёды вядзе па жыцці. А ў 170-ю школу я прыйшла невыпадкова — магчыма, мяне прывёў лёс. І толькі тут я набыла свой другі дом, свой прыстанак. Як высветлілася, тут ніколі не забываліся пра творчае развіццё навучэнцаў. Гэтая школа мела музычны ўхіл. Калі я сказала Ірыне Леанідаўне Пасюкевіч, тагачаснаму дырэктару, што хачу арганізаваць музычны настаўніцкі ансамбль, яна падтрымала мяне і сказала: “Я таксама хачу. Пішыце заяву!” Так усё і пачалося. Першыя репетыцыі, збор людзей… У выніку арганізаваўся творчы калектыў настаўнікаў.

— Вы ўнікальны тым, што ў складзе калектыву — педагогі-прафесіяналы. Колькі зараз чалавек у ансамблі? І ці ёсць нейкія асаблівыя правілы, умовы залічэння ў яго склад?

— Сёлета наш ансамбль народнай музыкі “Весялуха” мае ў сваім складзе 14 чалавек. Як бачым, для настаўніцкага гэта дастаткова вялікі калектыў, за што трэба дзякаваць дырэктару школы Яўгену Пятровічу Гунько, які стварыў усе ўмовы для нашай паспяховай творчасці. Ён сам чалавек, улюбёны ў музычнае мастацтва. А пачыналі мы з шасці чалавек. Яўген Пятровіч Гунько на той момант з’яўляўся намеснікам дырэктара і ўжо быў у нашым першым складзе вядучым салістам. Другая салістка — Анжаліка Рафікаўна Багдасаран. Гэтыя людзі валодаюць цудоўнымі вакальнымі данымі. Намеснік дырэктара Раіса Фёдараўна Сушко таксама ўнесла свой уклад у станаўленне ансамбля. А яшчэ Карынэ Эмільевіч Дрнаян, Ніна Уладзіміраўна Нявесценка, Вольга Мікалаеўна Хахелька — менавіта яны сталі аднымі з першых артыстаў адноўленага ансамбля. Памятаю наша першае выступленне, якое адбылося ў 2012 годзе і прыемна ўразіла ўсю школу. Цяпер, бадай, ніводнае свята ці іншае мерапрыемства ў школе не абыходзіцца без удзелу “Весялухі”. Як кіраўнік ансамбля я, а таксама адміністрацыя школы лічым: калі музыкант прыходзіць у нашу ўстанову на работу, ён абавязкова павінен іграць і ў ансамблі. “Чаму?” — спытаецеся вы. Таму што калі ён іграе сам і “гарыць” гэтым — значыць, ён і з дзецьмі будзе працаваць “з агеньчыкам”.

— Раскажыце, калі ласка, аб канцэртным жыцці ансамбля. На якіх мерапрыемствах выступаеце, удзельнікамі і пераможцамі якіх конкурсаў былі?

— За гэтыя гады мы неаднаразова ўдзельнічалі ў міжнародных конкурсах. Толькі за 2016 год двойчы станавіліся лаўрэатам Міжнароднага конкурсу “Славянскія сустрэчы” і двойчы — лаўрэатам форуму-конкурсу нацыянальнай музыкі ў Мінску. Сёлета зноў сталі лаўрэатам Міжнароднага конкурсу “Славянскія сустрэчы — 2017”, а таксама заваявалі гран-пры Міжнароднага конкурсу “Дняпроўскія хвалі” ў Магілёве. А нядаўна прайшлі адборачны тур і сталі ўдзельнікамі гала-канцэрта раённага фестывалю патрыятычнай песні Маскоўскага раёна. Таксама ў нас шмат выязных, дабрачынных канцэртаў. Нас заўсёды запрашаюць у Цэнтр паталогіі Мінскай дзіцячай бальніцы, дзе мы з задавальненнем іграем і спяваем для дзяцей-пацыентаў і супрацоўнікаў гэтай установы. Мы пастаянныя госці шматлікіх паліклінік, бальніц, бібліятэк, гімназій, дзе ладзім выступленні для дактароў, настаўнікаў, прадстаўнікоў культуры… Я ведаю, як музыка лечыць, ратуе. Кожны раз пасля нашых выступленняў да нас падыходзяць людзі з падзякамі за выдатны настрой. І настолькі становіцца прыемна на душы за тое, як публіка ўспрымае калектыў. Гэта сапраўды самая высокая ўзнагарода. Я заўсёды гавару: “Песня — душа нашай школы”.

— На якіх інструментах вы іграеце?

— У нас два баяны, двое цымбалаў, дзве скрыпкі, дудка, флейта, домра, ударныя інструменты, сінтэзатар, саксафон, дудук. Дудук — гэта “душа абрыкосавага дрэва”. Так паэтычна з армянскай мовы перакладаецца назва гэтага інструмента. У Арменіі традыцыйна лічыцца, што толькі мужчыны могуць іграць на гэтым нацыянальным інструменце.

— А чаму?

— Лічыцца, што дзеля таго, каб выцягнуць гук з гэтага інструмента, патрэбна вельмі вялікая фізічная сіла, моцнае дыханне. Хаця цяпер у Арменіі на ім іграюць ужо і жанчыны. У Беларусі толькі адна мая дачка Карынэ Дрнаян асвоіла дудук. Навучыцца граць на ім яна марыла з дзяцінства. У выніку скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў, аддзяленне народных інструментаў. Потым паехала ў Арменію, дзе ў Ерэванскай кансерваторыі засвойвала сакрэты майстэрства ігры на дудуку. І ў яе ўсё атрымалася! Дудук, безумоўна, інструмент шыкоўны і ўнікальны ў сэнсе гучання. Навучыцца іграць на ім складана. Ёсць розныя яго настройкі: ля-дудук, соль-дудук, рэ-дудук… Карынэ часта запрашаюць пайграць на дудуку на канцэртах.

— Ларыса Георгіеўна, а для вас які музычны інструмент, так бы мовіць, адчыніў дзверы ў музычны свет?

— Домра. Наогул, я з дзяцінства вельмі любіла музыку. І ў свой час бацька прывёў мяне ў музычную школу. Ён марыў, каб я вучылася іграць на баяне. Але я была такая худзенькая, маленькая, і баян мне было б складана трымаць. Мяне завялі ў клас і прапанавалі самой выбраць інструмент, які я захачу. Там былі і баян, і цымбалы, і балалайка, і скрыпка, і гітара… Калі я ўбачыла сярод іх домру, спачатку падышла да яе, потым схапіла ў рукі, прыціснула да грудзей, як самую любімую ляльку, хоць пра домру тады я нічога не ведала, і сказала: “Я толькі на гэтым буду іграць”. Пасля Барысаўскай музычнай школы было Маладзечанскае музычнае вучылішча, потым Беларуская акадэмія музыкі па класе домры.

— Чаму менавіта “Весялухай” называецца ваш калектыў?

— Нам хацелася, каб у назве адлюстраваўся характар нашага ансамбля. Гэта настрой свята, весялосці, цяпла, якое мы дорым людзям пры дапамозе народнай музыкі. Я імкнуся да таго, каб нашы канцэрты, дзе б яны ні праходзілі, стваралі хатнюю атмасферу, каб усім было ўтульна, цёпла і лёгка на душы, каб усіх апаноўваў вясёлы, святочны настрой.

— Як фарміруецца рэпертуар ансамбля? Што ляжыць у яго аснове?

— Наогул, наш дэвіз просты: “Музыка без межаў”. Хаця перавагу, безумоўна, аддаём беларускай нацыянальнай музыцы, але не грэбуем і музыкай іншых народаў свету: іграем і спяваем народныя песні Расіі, Малдовы, Украіны… Я хачу, каб людзі раскрываліся, знаходзілі сваё. Музычны калектыў павінен пастаянна развівацца, спрабаваць асвоіць нешта новае, цікавае, а гледачам не павінна быць сумна на нашых канцэртах. Матэрыял я шукаю па нотных зборніках. Нядаўна Ларыса Грынько падарыла мне зборнік “Новалукомль”. Якія ж там рэдкія песні! Здаецца, да нас іх яшчэ ніхто не выконваў. А мы выкарыстоўваем іх у сваім рэпертуары, на конкурсах.

Мой муж Эміль Гайкавіч Дрнаян быў таленавітым кампазітарам, рабіў вельмі цікавыя аранжыроўкі для ансамбля. Ад мужа ў мяне засталася вялікая колькасць аранжыровак, інструментовак яго аўтарскіх твораў. Я, дарэчы, выдала зборнік твораў Эміля Гайкавіча. Для мяне гэта вельмі важна. Зараз мару пра другую частку. Многія аранжыроўкі з гэтага зборніка я таксама ўключаю ў рэпертуар “Весялухі”. Напрыклад, “Танга кахання”, якое муж напісаў. Яно са мной па жыцці ідзе.

Я вельмі люблю эксперыментаваць. Напрыклад, мы ўключылі ў наш рэпертуар рускі раманс “Ямщик, не гони лошадей”, і там ёсць моманты, калі пачынае гучаць дудук. Да нас такога ніхто не рабіў. Гэта стала своеасаблівым ноу-хау “Весялухі”. Дудук надае твору непаўторнасць гучання, гарманічна спалучаецца з голасам выканаўцы.

Ці ўзяць, напрыклад, беларускую народную песню “Мае вочы чорныя”. Наша задача — не проста выканаць яе, а гарманічна і прыгожа апрацаваць, аздобіць цікавым гучаннем розных музычных інструментаў, каб песня была цікавай. Выконваючы яе, мы іграем на жалейцы, дудцы — каб людзям хацелася танцаваць, каб яны напоўніцу маглі захапіцца гучаннем нацыянальных інструментаў.

А іншы раз глядзіш на рэпертуар і думаеш: чаго ў ім не хапае? Тады раімся з калектывам, разам шукаем новае і ў выніку прыходзім да нейкага адкрыцця.

— Ларыса Георгіеўна, я ўпэўнена, што ваш калектыў, акрамя ўсяго іншага, з’яўляецца выдатным сродкам музычнага выхавання ў вашай школе. Навучэнцы ж не могуць не бачыць, як цудоўна спяваюць і іграюць іх настаўнікі, і самі міжволі цягнуцца да музыкі… Я маю рацыю?

— Сёлета на факультатыўных занятках музычнага кірунку ў нашай школе больш за сотню школьнікаў вучыцца іграць на розных інструментах (фартэпіяна, баян, скрыпка, акардэон, гітара, цымбалы, дудачка, домра), спасцігаюць азы вакальных і харавых спеваў. Ва ўстанове заўсёды ўдзялялася асаблівая ўвага музычна-эстэтычнаму напрамку, арыентаванаму на пашырэнне музычных ведаў, развіццё творчых здольнасцей і вобразнага мыслення, інтэлекту, наогул гуманітарнага кругагляду дзяцей. Ды і ўвогуле ці трэба даказваць, як музыка развівае дзяцей? Але сённяшняму маладому пакаленню трэба ўсё-такі цярпліва тлумачыць, што такое музыка, што яна прынясе ім толькі карысць у жыцці. Дзяцей неабходна накіроўваць.

І ведаеце, кожны вучань нагадвае мне жывы музычны інструмент, які чакае свайго часу. А для таго, каб ён аднойчы загучаў, неабходна вялікая праца. Перш за ўсё яна патрабуе высокай творчай самааддачы ад педагогаў, бацькоў і, канечне, саміх дзяцей. Вельмі многае залежыць ад таго, наколькі бацькі жадаюць, каб іх дзеці займаліся музыкай. І калі разам мэтанакіравана працаваць, вельмі многага можна дасягнуць. Няздольных дзяцей няма — з любога можна шмат што зляпіць. Паверце майму вопыту.

Гутарыла Юлія САВІЦКАЯ.
Фота Алега ІГНАТОВІЧА.